Nabi Jaloliddin Choʻlpon romanining I kitobida Turkiston xalqlarining qashshoqligi, savodsizligi uchun qaygʻurib oʻsmirligidayoq maqolalar yozgan, qoʻrqmay haq soʻzni ayta olgan Abdulhamid Sulaymon oʻgʻli Choʻlponning hayoti, uni voyaga etkazgan muhit va oʻlkaning XX asr boshidagi gʻarib ahvolini tasvirlaydi. Oʻsha paytdayoq Andijondagi haqiqiy ahvol, boylarning qilmishlari haqida maqola yozib, Orenburgga – «Tarjimon» gazetiga yoʻllaydi, maqola bosilgach butun turkiy dunyo ma'rifatparvarlaridan biri Ismoil Gʻaspiralining nazariga tushgandi. Millatimizning ma'rifatparvar jadid oʻgʻloni Choʻlpon davr ijtimoiy-siyosiy hayotida faol ishtirok etib, jaholat, qashshoqlik, chorasizlik xalqning haqiqiy taqdiriga aylangan ayanchli kunlarda ozodlik orzusi, vatan dardi bilan yonib qalam tebratgan. Turkiston muxtoriyatining barpo boʻlishida qatnashgan Choʻlpon oʻzbek davlatchiligi tarixida ilk madhiya muallifi sifatida oʻchmas iz qoldirdi. Xalqni oʻz haq-huquqlarini anglash hamda ma'rifatga intilishga, jaholat botqogʻidan chiqish va qullik kishanlaridan qutulishga undagan yuksak ijodi bilan millat oʻgʻloni sifatidagi vazifasini butkul bajara olganini qalban his qilamiz. U Fitrat, Behbudiy, Munavvarqori Abdurashidxonov va boshqa taraqqiyparvar jadidlar qatorida nafaqat ijodkor, balki ilk muxtor respublikalarning tuzilishidagi ishtiroki nuqtai nazaridan siyosiy arbob ham edi. Romanning mazkur birinchi kitobi voqealari Turkiston muxtoriyati tuzilishi va uning qonga botirilishi bilan yakun topadi.