Esse prozaning kichik janrlaridan biri boʻlish bilan birgalikda erkin janr ham hisoblanadi. Ehtimol, shu tufayli yozuvchi roman yoki hikoyadan ko'ra unda hayot va insoniyat, adabiyot va san'at, jamiyat va siyosat borasidagi ob'ektiv fikrlari, falsafiy qarashlari va rang-barang mulohazalarini o'z ichiga olgan personal munosabatini ifodalashi bir muncha obdon va engil kechadi. Sherzod Ortiqovning "Sevdik, kuldik, yigʻladik" kitobiga kiritilgan esselar kitobxonni go'zal va maftunkor esse olamiga dadil etaklab, bir tomondan yozuvchining oddiy hayot, tobora nurab, xastalanib borayotgan jamiyat, moddiylashib, iste'molchilarga aylanib ketayotgan odamlar xususidagi, boshqa tomondan esa siz-u bizga yaxshi tanish bo'lgan jahon adabiyoti va san'ati namoyondalari haqidagi munosabati bilan yaqindan tanishtiradi.